Vì sao rong biển từ lâu đã là một phần trong chế độ ăn ở Okinawa và của các Haenyeo trên đảo Jeju?
Share
Vì sao rong biển từ lâu đã là một phần trong chế độ ăn ở Okinawa và của các Haenyeo trên đảo Jeju? Vì sao sức khỏe miễn dịch quan trọng khi chúng ta có tuổi
Nếu bạn muốn duy trì một lối sống năng động và tràn đầy sức sống khi về già, sức khỏe miễn dịch là điều đáng quan tâm. Bắt đầu từ văn hóa ẩm thực truyền thống của những vùng nổi tiếng với thói quen ăn rong biển, chúng ta sẽ tìm hiểu về Fucoidan có trong rong biển nâu và những gì các nghiên cứu trên động vật đã cho thấy về tác dụng sinh học tiềm năng của nó.
Bài viết này đề cập đến ba chủ đề: (1) sự quan tâm của các nhà nghiên cứu đối với chế độ ăn giàu rong biển và những vùng nổi tiếng về tuổi thọ, (2) những thay đổi của chức năng miễn dịch theo tuổi tác, và (3) các phát hiện khoa học về Fucoidan.
01. Okinawa và Jeju: Rong biển trong chế độ ăn truyền thống
Okinawa thường được biết đến là vùng đất gắn liền với tuổi thọ cao. Các loại rong biển như Wakame, Kombu và Mozuku từ lâu đã là một phần trong ẩm thực truyền thống nơi đây. Đặc biệt, tỉnh Okinawa được cho là cung cấp hơn 90% sản lượng Mozuku Okinawa (Cladosiphon okamuranus) trong nước của Nhật Bản.
Trên đảo Jeju, Hàn Quốc, những nữ thợ lặn được gọi là haenyeo đã thu hoạch rong biển, bao gồm cả hijiki, từ vùng nước ven biển qua nhiều thế hệ. Văn hóa haenyeo của Jeju được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản Văn hóa Phi vật thể Đại diện của Nhân loại vào năm 2016. Năm 2023, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) đã công nhận Hệ thống Nghề cá Haenyeo Jeju là Hệ thống Di sản Nông nghiệp Quan trọng Toàn cầu (GIAHS).
Theo FAO, vùng biển ven bờ Jeju là nơi sinh sống của 522 loài rong biển, chiếm khoảng 70% tổng số loài rong biển được tìm thấy ở Hàn Quốc.
Vậy, mối liên hệ giữa thói quen ăn rong biển truyền thống và quá trình lão hóa khỏe mạnh có thể là gì?
Một bài tổng quan tài liệu khoa học của Murai và cộng sự (2021) đã thảo luận về khả năng việc ăn rong biển có thể đã góp phần vào tuổi thọ cao ở Nhật Bản. Mặc dù không thể quy tuổi thọ chỉ cho riêng rong biển, các nhà nghiên cứu đã tìm hiểu nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học khác nhau trong rong biển. Trong số đó, Fucoidan, một thành phần tự nhiên của rong biển nâu, đã thu hút sự quan tâm của giới khoa học.
02. Vì sao sức khỏe miễn dịch càng quan trọng hơn khi chúng ta có tuổi
Khi chúng ta già đi, hệ miễn dịch tự nhiên trải qua những thay đổi. Quá trình này được gọi là lão hóa miễn dịch (immunosenescence), hay sự suy giảm miễn dịch theo tuổi tác. Những thay đổi này có thể góp phần làm giảm đáp ứng với vắc-xin hoặc khiến cơ thể hồi phục chậm hơn sau các bệnh nhiễm trùng thông thường, chẳng hạn như cảm lạnh.
Tuy nhiên, nền tảng của sức khỏe miễn dịch bắt đầu từ những thói quen sinh hoạt hằng ngày. Ngủ đủ giấc, tập thể dục đều đặn, duy trì chế độ ăn cân bằng và tiêm chủng đầy đủ theo khuyến nghị của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) vẫn nên là những ưu tiên hàng đầu. Đưa các thực phẩm truyền thống như rong biển vào chế độ ăn cân bằng cũng có thể là một cách hỗ trợ dinh dưỡng tổng thể.
03. Rong biển nâu và Fucoidan
Fucoidan là một polysaccharide sulfat hóa có tự nhiên trong nhiều loài rong biển nâu, bao gồm Mozuku, Mekabu (phần lá bào tử của wakame), Bladderwrack và một số loài tảo bẹ (Kelp). Cấu trúc hóa học và trọng lượng phân tử của Fucoidan khác nhau tùy theo loài rong biển được dùng để chiết xuất. Vì lý do này, việc xác định loài nguồn là một yếu tố quan trọng trong nghiên cứu Fucoidan.
04. Những gì các nghiên cứu trên động vật đã cho thấy
Nghiên cứu 1. Fucoidan chiết xuất từ Mozuku Okinawa
· Các nhà nghiên cứu đã cho chuột cái BALB/c 8 tuần tuổi dùng fucoidan có nguồn gốc từ Mozuku Okinawa.
· Fucoidan có độ tinh khiết 88,3% và trọng lượng phân tử trung bình 49,8 kDa.
· Liều uống dao động từ 102,5 đến 1.025 mg/kg mỗi ngày trong sáu tuần.
· Mỗi nhóm gồm 10 con chuột, và kết quả được so sánh với nhóm đối chứng không được điều trị.
Phát hiện chính: So với nhóm đối chứng, chuột được dùng Fucoidan cho thấy sự gia tăng đáng kể về khả năng tăng sinh tế bào miễn dịch ở lách, hoạt động thực bào của đại thực bào, interleukin-2 (IL-2) và kháng thể huyết thanh (IgM, IgG và IgA). Nồng độ IL-4, IL-5 và IgE giảm đáng kể. Các nhà nghiên cứu diễn giải những phát hiện này là bằng chứng cho thấy Fucoidan đã điều hòa cả đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào và miễn dịch dịch thể ở chuột.
Nguồn (PubMed): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31554251/ (PMID: 31554251)
Nghiên cứu 2. Fucoidan trọng lượng phân tử cao chiết xuất từ Wakame
· Các nhà nghiên cứu đã khảo sát Fucoidan trọng lượng phân tử cao có nguồn gốc từ Undaria pinnatifida (wakame).
· Nghiên cứu bao gồm các thí nghiệm trên tế bào và cho dùng đường uống trên mô hình chuột cống bị ức chế miễn dịch bằng cyclophosphamide, một loại thuốc dùng để ức chế chức năng miễn dịch.
Phát hiện chính: So với nhóm mô hình bị ức chế miễn dịch, các con vật được điều trị bằng Fucoidan cho thấy sự cải thiện về hoạt động của tế bào giết tự nhiên (NK), các chỉ số huyết học, các dấu ấn cytokine trong huyết thanh và lách, cũng như sự đa dạng của hệ vi sinh vật đường ruột. Những phát hiện này cho thấy Fucoidan có thể ảnh hưởng đến một số đáp ứng liên quan đến miễn dịch và hệ vi sinh vật đường ruột trong mô hình thực nghiệm này.
Nguồn (PubMed): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39024753/ (PMID: 39024753)
Nghiên cứu 3. Fucoidan và quá trình lão hóa ở chuột
· Các nhà nghiên cứu tại Đại học Rochester đã khảo sát Fucoidan có nguồn gốc từ các loài Fucus trên chuột 15 tháng tuổi, độ tuổi tương ứng khoảng trung niên ở người.
· Fucoidan được cung cấp qua nước uống và thức ăn, và các con vật được theo dõi trong suốt phần đời còn lại.
Phát hiện chính: Chuột đực được dùng Fucoidan có tuổi thọ trung vị dài hơn 13% so với chuột đối chứng (p = 0,009). Cả chuột đực và chuột cái đều có điểm suy yếu thấp hơn và tuổi biểu sinh giảm, được đo bằng các dấu ấn methyl hóa DNA, so với nhóm đối chứng. Các nhà nghiên cứu đề xuất rằng những tác dụng này có thể liên quan đến việc kích hoạt SIRT6, một loại protein tham gia vào các quá trình tế bào liên quan đến lão hóa và tuổi thọ.
Lưu ý quan trọng: Nghiên cứu này hiện mới ở dạng bản thảo trước khi bình duyệt (preprint) và chưa được bình duyệt đồng cấp. Các phát hiện còn mang tính sơ bộ và có thể thay đổi sau khi được đánh giá khoa học thêm.
Nguồn (bản preprint trên bioRxiv): https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2025.03.24.645072
Hạn chế quan trọng của nghiên cứu: Cả ba nghiên cứu nêu trên đều được thực hiện trên động vật, trong đó nghiên cứu thứ hai còn bao gồm thí nghiệm trên tế bào. Những phát hiện này không chứng minh rằng Fucoidan cải thiện chức năng miễn dịch, kéo dài tuổi thọ hay phòng ngừa bệnh tật ở người. Cần có thêm các nghiên cứu lâm sàng trên người được thiết kế chặt chẽ để xác định liệu những phát hiện thực nghiệm này có ý nghĩa lâm sàng hay không.
05. Cần lưu ý gì khi chọn thực phẩm bổ sung Fucoidan
Các sản phẩm Fucoidan có thể khác nhau đáng kể tùy theo loài rong biển nâu được sử dụng, nguồn gốc địa lý và độ tinh khiết của thành phần chiết xuất. Thay vì chỉ dựa vào lời quảng cáo, người tiêu dùng nên xem xét những thông tin sau trên nhãn và thông số kỹ thuật của sản phẩm.
|
Cần kiểm tra |
Vì sao quan trọng |
|
Loài rong biển nâu |
Fucoidan từ Mozuku, Mekabu và Fucus có cấu trúc polysaccharide khác nhau. Kết hợp Fucoidan từ hai hoặc ba loài rong biển có thể mang lại những đặc tính bổ trợ cho nhau, tuy nhiên cần thêm nghiên cứu để xác định liệu sự kết hợp này có mang lại lợi ích sức khỏe lớn hơn hay không. |
|
Hàm lượng Fucoidan thực tế |
Kiểm tra xem nhãn có ghi rõ lượng Fucoidan thực tế hay chỉ ghi tổng trọng lượng của chiết xuất chứa Fucoidan. |
|
Nguồn gốc địa lý |
Điều kiện môi trường và chất lượng nước ở vùng thu hoạch có thể ảnh hưởng đến sự hiện diện của các chất gây ô nhiễm, bao gồm kim loại nặng. Việc xác định vùng nguồn gốc và xem xét các kiểm nghiệm an toàn phù hợp có thể giúp người tiêu dùng đánh giá chất lượng sản phẩm. |
|
Độ tinh khiết cao (từ 85% trở lên) |
Độ tinh khiết Fucoidan từ 85% trở lên có thể cho thấy chiết xuất đậm đặc hơn. Tuy nhiên, chỉ riêng độ tinh khiết không chứng minh được hiệu quả sinh học, và không có ngưỡng lâm sàng nào được công nhận rộng rãi để đảm bảo hiệu quả. |
Thông số sản phẩm và hàm lượng ghi trên nhãn có thể khác nhau tùy nhà sản xuất và thay đổi theo thời gian. Hãy luôn kiểm tra nhãn sản phẩm và thông tin thành phần mới nhất trước khi mua.
06. Danh sách kiểm tra lão hóa khỏe mạnh hôm nay
· Bạn đã xem lại các thói quen cơ bản cho sức khỏe miễn dịch, bao gồm giấc ngủ, tập luyện và dinh dưỡng cân bằng chưa?
· Bạn đã trao đổi với bác sĩ về các loại vắc-xin được khuyến nghị, bao gồm vắc-xin cúm và zona chưa?
· Nếu bạn thường xuyên ăn rong biển, bạn đã cân nhắc về nguồn gốc và lượng tiêu thụ chưa?
· Nếu bạn đang cân nhắc dùng thực phẩm bổ sung Fucoidan, bạn đã so sánh nguồn nguyên liệu, hàm lượng Fucoidan và thông tin độ tinh khiết ghi trên nhãn chưa?
· Nếu bạn đang dùng thuốc, bạn đã hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu dùng một loại thực phẩm bổ sung mới chưa?
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm của FDA
Những tuyên bố này chưa được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đánh giá. Sản phẩm này không nhằm mục đích chẩn đoán, điều trị, chữa khỏi hay phòng ngừa bất kỳ bệnh nào.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm về thông tin sức khỏe và sản phẩm
Nội dung này chỉ nhằm mục đích giáo dục sức khỏe và cung cấp thông tin chung. Nội dung không thay thế cho lời khuyên, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa chuyên nghiệp.
Tài liệu tham khảo
1. Tomori M, et al. Evaluation of the Immunomodulatory Effects of Fucoidan Derived from Cladosiphon okamuranus Tokida in Mice. Marine Drugs. 2019;17(10):547. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31554251/
2. High-molecular-weight fucoidan exerts an immune-enhancing effect in RAW 264.7 cells and cyclophosphamide-induced immunosuppression rat by altering the gut microbiome. International Immunopharmacology. 2024;139:112677. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39024753/
3. Murai U, Yamagishi K, Kishida R, Iso H. Impact of seaweed intake on health. European Journal of Clinical Nutrition. 2021;75(6):877–889. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32908248/
4. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). Jeju Haenyeo Fisheries System, Republic of Korea (GIAHS). https://www.fao.org/giahs/giahsaroundtheworld/designated-sites/asia-and-the-pacific/jeju-haenyeo/detailed-information/ar/
5. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). The haenyeo women divers of Jeju Island. https://www.fao.org/newsroom/story/heritage-of-the-deep/en
6. Biashad SA, et al. SIRT6 activator fucoidan extends healthspan and lifespan in aged wild-type mice. bioRxiv preprint, 2025 (chưa được bình duyệt đồng cấp). https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2025.03.24.645072